System kaucyjny w gastronomii: kiedy doliczasz kaucję, a kiedy nie (zasady 2026)

Restauracja, bar i kawiarnia doliczają kaucję tylko przy sprzedaży na wynos i w dostawie. Przy konsumpcji na miejscu gość kaucji nie płaci – to lokal jest wtedy użytkownikiem końcowym opakowania i sam rozlicza je z operatorem. Kaucja wynosi 0,50 zł za butelkę PET do 3 litrów i za metalową puszkę do 1 litra oraz 1 zł za szklaną butelkę wielorazową do 1,5 litra – ale od 18 lutego 2026 roku ta ostatnia stawka dotyczy już tylko butelek pozostających w systemie ogólnopolskim (patrz niżej). Lokale o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m² muszą dodatkowo przyjmować puste opakowania i zwracać kaucję. Niżej wyjaśniamy, kiedy dokładnie doliczasz kaucję, co zmieniło się dla szkła w lutym 2026 roku i jakie kary grożą za błędy.

Kiedy restauracja dolicza kaucję, a kiedy nie?

To punkt, w którym gastronomia myli się najczęściej. Nie decyduje o tym rodzaj lokalu, lecz to, czy opakowanie opuszcza lokal razem z gościem.

Sytuacja	Czy doliczasz kaucję?	Co z opakowaniem
Na wynos i dostawa – napój wydany w zamkniętym opakowaniu	Tak, jako osobna pozycja na paragonie	Opakowanie zabiera klient i zwraca je w dowolnym punkcie zbiórki
Konsumpcja na miejscu – butelka lub puszka podana do stolika	Nie	Lokal jest użytkownikiem końcowym i sam oddaje opakowanie w ramach umowy z operatorem
Napój przelany do szklanki, opakowanie zostaje w lokalu	Nie	Jak wyżej

Ministerstwo Klimatu i Środowiska ujęło to krótko: kaucję doliczają do ceny wszystkie punkty sprzedaży napojów objętych systemem, w tym również „automaty czy restauracje oferujące produkty na wynos”. Kaucja jest kwotą zwrotną – wykazujesz ją oddzielnie i przekazujesz operatorowi, nie zostaje w kasie lokalu.

Ile wynosi kaucja i jakich opakowań dotyczy?

System obejmuje trzy rodzaje opakowań po napojach, choć od 18 lutego 2026 roku szkło jest w nim objęte tylko częściowo (patrz sekcja niżej). Kwoty są jednakowe w całym kraju – nie ustala ich sklep ani lokal.

Opakowanie	Pojemność	Kaucja
Butelka plastikowa (PET)	do 3 litrów	0,50 zł
Puszka metalowa	do 1 litra	0,50 zł
Butelka szklana wielokrotnego użytku	do 1,5 litra	1 zł

Opakowanie zostanie przyjęte do zwrotu tylko wtedy, gdy jest czyste i niezgniecione, butelka – zakręcona, a etykieta czytelna, z kodem kreskowym i znakiem kaucji. To ma znaczenie na zapleczu: zgniecionej puszki ani butelki bez etykiety automat nie przyjmie, a lokal nie odzyska za nie pieniędzy.

Czy lokal musi przyjmować puste butelki i puszki?

To zależy od powierzchni sprzedaży. Próg jest ten sam co w handlu i wynosi 200 m².

Powierzchnia sprzedaży	Pobieranie kaucji	Zwrot kaucji i przyjmowanie opakowań
Powyżej 200 m²	obowiązkowo	obowiązkowo
Do 200 m² włącznie	obowiązkowo	dobrowolnie – z wyjątkiem szklanych butelek wielorazowych objętych systemem ogólnopolskim, jeśli lokal je sprzedaje

Zdecydowana większość restauracji, barów i kawiarni mieści się w drugiej sytuacji: kaucję pobiera obowiązkowo, ale pustych opakowań przyjmować nie musi. Warto przy tym pamiętać, że przepisy nie definiują „powierzchni sprzedaży” osobno dla gastronomii – lokal blisko progu powinien ustalić ją z operatorem na piśmie. Wyjątek dotyczący szkła obejmuje po nowelizacji z 18 lutego 2026 roku już tylko te butelki zwrotne, które pozostały w systemie ogólnopolskim – przy szkle trzeba więc sprawdzić, w jakim systemie działa dostawca. Tam, gdzie lokal opakowania przyjmuje, robi to bez paragonu: klient nie musi udowadniać, gdzie kupił napój.

Co zmieniło się dla butelek szklanych w 2026 roku?

To najczęściej pomijana zmiana, a dotyczy każdego lokalu, który ma piwo czy wodę w zwrotnym szkle. Kaucja za szklane butelki wielorazowe zaczęła obowiązywać 1 stycznia 2026 roku, trzy miesiące po starcie systemu dla PET i puszek. Ale 18 lutego 2026 roku weszła w życie nowelizacja, która wyłączyła szklane butelki wielokrotnego użytku z obowiązkowego, ogólnopolskiego systemu kaucyjnego.

Wyłączenie nie oznacza, że szkło z dnia na dzień znika z obiegu. Udział w systemie ogólnopolskim stał się dla producentów napojów w zwrotnym szkle dobrowolny do 31 grudnia 2028 roku: albo przystępują do systemu ogólnopolskiego, albo prowadzą własną zbiórkę. Firmy, które miały już własny system zbierania butelek zwrotnych, musiały zgłosić zamiar jego kontynuowania ministrowi właściwemu do spraw klimatu do 31 marca 2026 roku.

W praktyce oznacza to dla gastronomii jedno: przy szkle trzeba sprawdzić w umowie i na fakturze, w jakim systemie działa konkretny dostawca, bo od tego zależy, komu oddajesz butelki i kto zwraca ci kaucję. Poradniki opublikowane jesienią 2025 roku opisują jeszcze stan sprzed nowelizacji i w tym punkcie są nieaktualne.

Umowa z operatorem, ewidencja i rozliczenia

Trzy obowiązki administracyjne dotyczą każdego lokalu, niezależnie od jego wielkości.

Umowa z operatorem systemu – każdy przedsiębiorca sprzedający napoje w opakowaniach objętych kaucją musi mieć zawartą umowę z co najmniej jednym operatorem, w postaci papierowej lub elektronicznej (dla szkła poza systemem ogólnopolskim zasady zależą od tego, czy dostawca prowadzi własną zbiórkę – patrz wyżej).
Ewidencja przechowywana przez 5 lat – dokumentacja obrotu opakowaniami i kaucjami; pięć lat liczy się od pierwszego dnia roku następującego po roku, którego dane dotyczą.
Oznakowanie i informacja dla klienta – z ceny i z paragonu musi jasno wynikać, że kaucja została doliczona i ile wynosi.

Pobrane kaucje przekazuje się operatorowi w dwóch terminach miesięcznych: do 7. dnia miesiąca za okres od 15. do końca miesiąca poprzedniego i do 21. dnia miesiąca za okres od 1. do 14. dnia bieżącego miesiąca.

Jakie kary grożą za błędy w systemie kaucyjnym?

Naruszenia zagrożone są administracyjnymi karami pieniężnymi, które nakłada wojewódzki inspektor ochrony środowiska. Stawki są takie same dla handlu i dla gastronomii.

Naruszenie	Kara
Niepobieranie lub niezwracanie kaucji, nieprzyjmowanie opakowań mimo obowiązku	10 000–500 000 zł
Brak umowy z operatorem, brak ewidencji, brak oznakowania	10 000–50 000 zł

W określonych przypadkach organ może odstąpić od nałożenia kary i wyznaczyć termin na usunięcie naruszenia.

Czy system w ogóle działa? Liczby po pierwszych miesiącach 2026 roku

Lokal, który dokłada kolejną pozycję do paragonu i kolejną umowę do segregatora, ma prawo pytać, czy to cokolwiek zmienia. Skala zwrotów mówi, że tak: w pierwszych pięciu miesiącach 2026 roku Polacy oddali w systemie kaucyjnym blisko 1,6 mld butelek i puszek. Narastająco było to 28 mln po styczniu, 300 mln po lutym, ponad 520 mln po marcu i ponad 1 mld po kwietniu – na sam kwiecień i maj przypadły więc mniej więcej dwie trzecie wszystkich zwrotów. Tempo nie słabnie, a to znaczy, że nawyk zwrotu się utrwala, a nie że system zebrał jednorazową falę.

Praktyczny wniosek dla gastronomii: opakowania, które lokal oddaje sam, to realny strumień pieniędzy, a nie formalność. Przy 200 puszkach tygodniowo to 100 zł kaucji w tygodniu i ponad 400 zł miesięcznie z jednego tylko typu opakowania – kwota, która przepada, jeśli puszki trafiają do zwykłej segregacji zamiast do operatora.

Najczęstsze pytania: system kaucyjny w restauracji

Czy do piwa podanego przy stoliku doliczam kaucję?

Nie. Opakowanie zostaje w lokalu, więc to lokal jest użytkownikiem końcowym i sam rozlicza je z operatorem.

A jeśli gość zabiera niedopitą butelkę ze sobą?

Wtedy opakowanie opuszcza lokal, więc zgodnie z ogólną zasadą powinieneś doliczyć kaucję, tak jak przy sprzedaży na wynos – tego konkretnego scenariusza (gość zmienia zdanie w trakcie konsumpcji) żadne z cytowanych źródeł wprost nie opisuje.