Tootsie obsada

Są filmy, które przetrwały dekady nie dlatego, że były modne, ale dlatego, że dotknęły czegoś trwałego w ludzkiej naturze. „Tootsie” Sydneya Pollacka z 1982 roku to jeden z nich. Komedia, w której sfrustrowany aktor przebiera się za kobietę, by dostać rolę w serialu telewizyjnym, brzmi jak materiał na quickowy gag. Tymczasem ten film wytrzymał próbę czasu – i to z nawiązką. Ale dlaczego? Odpowiedź kryje się nie tylko w scenariuszu Larry’ego Gelbarta i Dona McGuire’a, nie tylko w reżyserii Pollacka, ale przede wszystkim w obsadzie. W tym konkretnym, niepowtarzalnym zestawie twarzy, które sprawiają, że ekran ożywa.

Kiedy piszę o Tootsie obsadzie w 2024 roku, robię to z pełną świadomością, że porównuję inne czasy ze współczesnością. Bo jeśli jest coś, czego dzisiejszemu kinu brakuje – to odwaga castingowa. Odwaga, by zebrać aktorów naprawdę dobrych, a nie tylko „rozpoznawalnych przez algorytm”. I tu zaczyna się moja refleksja: „Tootsie” to przypadek, gdy casting był arcydziełem. Ale czy każda rola w tym filmie jest wybitna? Niekoniecznie. Warto się temu przyjrzeć.

Zobacz także Na marginesie obsada.

Kto gra, kto błyszczy, a kto jedynie wypełnia scenę

Zanim przejdę do analizy, rzućmy okiem na pełną obsadę tego kultowego tytułu. To ważne, bo Tootsie obsada jest nierówna – mamy tu gwiazdy, które definiują film, i aktorów, którzy są po prostu tłem w dobrze oświetlonej scenerii.

Więcej znajdziesz tutaj: Requiem dla snu obsada.

Obsada Tootsie – casting jako akt odwagi

Mówię to bez żenady: obsada Tootsie to jeden z najlepiej skonstruowanych zespołów aktorskich w historii amerykańskiej komedii. I nie chodzi o to, że wszyscy są gwiazdami. Chodzi o to, że każdy element tej układanki pasuje do siebie z chirurgiczną precyzją.

Ale zacznijmy od sedna. Tootsie obsada w 1982 roku nie była oczywistością. Dustin Hoffman był wówczas aktorem kontrowersyjnym – krnąbrnym, wymagającym, słynącym z perfekcjonizmu graniczącego z manią. Sydney Pollack, reżyser o uznanym dorobku, musiał walczyć z własnym gwiazdorem na planie. Znane są anegdoty o tym, jak Hoffman tygodniami testował wizerunek Dorothy Michaels w nowojorskich restauracjach, sprawdzając, czy nikt go nie rozpozna. Kiedy zorientował się, że mimo kobiecego stroju nie zostałby uznany za piękną kobietę – a jedynie za przyzwoitą – postanowił, że to jest właśnie punkt wyjścia dla postaci. To jest casting w sensie głębszym: nie tylko dobór aktora do roli, ale rozumienie przez aktora, kim ta rola jest.

Współcześnie rzadko widzimy ten rodzaj zaangażowania. Streaming produkuje serie w tempie fabrycznym, obsadzając twarze znajome z Instagrama lub poprzednich hitów platformy. Wyobraźcie sobie, że Netflix w 2024 roku produkuje remake „Tootsie”. Kogo dostajemy? Aktora z TikToka, który ma dwadzieścia milionów followersów i zero umiejętności transformacji. Algorytm wygrywa, film przegrywa.

Tootsie kto gra – to pytanie, które dzisiaj zadajemy niemal mechanicznie. Wchodzimy na Filmweb czy IMDb, sprawdzamy nazwiska, scrollujemy. W 1982 roku widzowie szli do kina, bo ufali Hoffmanowi. Bo widzieli go w „Absolwencie”, w „Kramerze kontra Kramer”, w „Wszystkich ludziach prezydenta”. To był aktor z dorobkiem, z ciężarem artystycznym. I właśnie ten ciężar dźwiga całą Tootsie obsadę na swoich barkach.

Dustin Hoffman – człowiek, który zbudował kobietę od podstaw

Michael Dorsey to aktor trudny, uparty, niezdolny do kompromisów. Żeby zdobyć pracę, postanawia stać się kimś innym – kobietą. Dorothy Michaels rodzi się nie z desperacji, ale z ambicji. I to jest geniusz tej roli.

Hoffman gra na kilku poziomach jednocześnie. Jest Michael grający Dorothy, jest Dorothy jako postać samodzielna, i jest coś jeszcze – chwile, gdy Michael, wchodząc zbyt głęboko w rolę, traci granicę między sobą a swoją kreacją. Te momenty są najcenniejsze w całym filmie. Nie są śmieszne. Są przejmujące.

Ocena: 10/10. Trudno mi sobie wyobrazić kogokolwiek innego w tej roli. Hoffman nie zagrał Dorseya i Michaels – on ich oboje był.

Jessica Lange i rola, która zmieniła jej karierę

Julie Nichols, grana przez Jessicę Lange, to postać, która mogłaby być zwykłą miłosną pułapką fabularną – piękna kobieta, w której zakochuje się protagonista, komplikacja dramatyczna, cel. Tymczasem Lange robi z niej człowieka. Ciepłego, zmęczonego, szukającego czegoś autentycznego w świecie teatralnych masek.

I tu leży ironiczny żart losu: Julie Nichols myśli, że znalazła to coś autentycznego w Dorothy Michaels – kobiecie, która jest mężczyzną. Lange gra tę niewiedzę bez fałszu, bez przerysowania. Jej zaufanie do Dorothy jest absolutne i absolutnie wiarygodne. Właśnie dlatego finałowa scena konfrontacji boli.

Tootsie aktorzy pierwszego planu tworzą razem chemię, której nie da się zaplanować. Hoffman i Lange to dwie energie, które się uzupełniają. On – nerwowy, kontrolujący, wewnętrznie rozedrgany. Ona – spokojna, intuicyjna, emocjonalnie głęboka. Oscar dla Lange za tę rolę był sprawiedliwy. Był też trochę za mały.

Ocena: 9/10.

Teri Garr – niedoceniana mistrzyni komedii

Można by napisać o Teri Garr jeden akapit. Ale to byłoby niesprawiedliwe.

Sandy Lester to rola, która w mniej zdolnych rękach stałaby się karykaturą. Zakochana, sfrustrowana, naiwna przyjaciółka protagonisty – klasyczna rola wspierająca, klasyczna pułapka dla aktorki. Garr jednak robi coś nieoczekiwanego: gra Sandy z pełną powagą. Jej komizm wynika nie z bycia śmieszną, ale z bycia prawdziwą w sytuacjach, które są komiczne same w sobie.

Nominacja do Oscara była zasłużona. Statuetka powędrowała gdzie indziej – i tu mam pretensje do Akademii. Garr zasługiwała na więcej uwagi. Podobnie jak sama rola.

Ocena: 8/10.

Bill Murray – kiedy epizod kradnie show

Kilka scen. Tyle ma Bill Murray jako Jeff Slater, współlokator i przyjaciel Dorseya. I te kilka scen wystarczy, by zapamiętać go na długo.

Murray jest tu Murrayem – lakonicznym, suchym, z timingiem komediowym, który sprawia wrażenie całkowitej przypadkowości. Ale oczywiście nic tu nie jest przypadkowe. To aktor, który swój luz zamienił w technikę. Jeff Slater to postać bez szczególnej głębi – i właśnie dlatego Murray ma przestrzeń, by tchnąć w nią życie według własnego uznania.

Ocena: 8/10. Za kilka minut czasu ekranowego – imponujące.

Dabney Coleman i Charles Durning – duet, który robi robotę

Dabney Coleman jako Ron Carlisle – reżyser serialu, tyran w garniturze, seksista z klasą – to rola schematyczna. Ale Coleman wie, jak grać schematy. Jego Ron jest irytujący w sposób, który sprawia, że chcemy, by dostał w końcu po głowie. Spełnia swoją funkcję dramatyczną z solidną precyzją.

Charles Durning jako Les Nichols, ojciec Julie, to jednak zupełnie inna historia. Tu mamy aktora, który w kilku scenach buduje postać ciepłą, autentyczną, ludzką. Jego uczucia do Dorothy Michaels są wzruszające właśnie dlatego, że są naiwne. Durning gra je bez cienia ironii – i to jest jego siła.

Coleman: 7/10. Durning: 7/10. Razem tworzą drugi plan, który ma ciężar.

Geena Davis i Sydney Pollack – talenty w cieniu

Geena Davis debiutuje tu w roli April. Jej czas ekranowy jest ograniczony, ale widać już to coś – naturalność, humor, pewność siebie przed kamerą. Więcej by tu zaszkodziło niż pomogło.

Sydney Pollack postanowił zagrać własnego agenta George’a Fieldsa – i jest to decyzja, która wychodzi lepiej niż można by oczekiwać. Jego sceny z Hoffmanem to miniaturowe bitwy woli, pełne suchego humoru. Reżyser-aktor nie przeszkadza filmowi. Co nie znaczy, że go zbawia.

Davis: 6/10. Pollack: 6/10.

Warto też spojrzeć na ten tekst o wielkim powrocie w kinie.

Między wiarygodnością a hollywoodzką formułą

Czy Tootsie obsada i role tworzą spójną całość? Zdecydowanie tak. Ale „spójność” to słowo, które może być zarówno komplementem, jak i delikatną krytyką.

Film jest mistrzowsko skrojony. Każda rola ma swoje miejsce, każdy aktor wie, co ma robić. I tu pojawia się moje jedyne zastrzeżenie: „Tootsie” jest filmem zbyt dobrze skrojonym, by móc go zaskoczyć. Fabuła – choć brawurowo wykonana – podąża ścieżką, którą widz intuicyjnie czuje już od pierwszych minut. Tootsie bohaterowie są skonstruowani precyzyjnie, ale też bezpiecznie.

Porównajmy to z dzisiejszymi produkcjami streamingowymi. Platformy VOD, od Prime Video po Canal+, oferują nam dziesiątki komedii z obsadą dobraną pod klikalność, pod znajome twarze, pod algorytm. Czy „Tootsie” z 1982 roku, gdyby powstawała dziś, miałaby szansę zaistnieć? Szczerze wątpię. Jest zbyt subtelna, zbyt aktorska, zbyt wymagająca od widza, by pochylił się nad emocją zamiast nad tempem akcji.

Czy czas był dla tej obsady łaskawy?

Historia bywa brutalna dla aktorów związanych z konkretnymi rolami. Ale Tootsie jest wyjątkiem. Hoffman po tym filmie pozostał ikoną. Lange stała się jedną z najważniejszych aktorek swojego pokolenia. Murray – no cóż, Murray jest Murrayem, niezniszczalnym i bezprecedensowym.

Teri Garr zmierzyła się z chorobą stwardnienia rozsianego i stopniowo znikała z ekranów. Jej śmierć w 2024 roku, w wieku 79 lat, przypomniała nam o tej roli – i o tym, jak bardzo zasługiwała na więcej uznania za życia. Filmografia aktorki jest dowodem na to, że talent i popularność to dwie różne rzeczy.

Geena Davis poszła dalej i zdobyła własnego Oscara – za „Przypadkowego turystę”. Jej debiut w „Tootsie” był zapowiedzią, nie spełnieniem.

Podsumowanie

Tootsie obsada to rzadki przypadek w historii kina, gdy casting staje się integralną częścią dzieła – nie tłem, nie dekoracją, ale istotą. Dustin Hoffman zbudował jedną z najbardziej niezapomnianych kreacji w historii Hollywood. Jessica Lange, Teri Garr i Bill Murray dopełniają ten obraz z mistrzostwem, które dziś wygląda jak relikt przeszłości – dobrej przeszłości.

Jeśli szukacie przykładu na to, czym kino powinno być, a czym coraz rzadziej jest – Tootsie jest odpowiedzią. Obejrzyjcie. Nie dla nostalgii. Dla standardu.

Tootsie gdzie oglądać? Film dostępny jest na platformach Prime Video i Canal+.